‘Duurzaamheid en monumenten gaan niet samen.’ Dat is een veel gehoorde opvatting in monumentenland. Vereniging Hendrick de Keyser, eigenaar van vierhonderd monumentale gebouwen in Nederland, bewijst het tegendeel. Tijdens de restauratie van het Gemeenlandshuis in Amsterdam voerde de vereniging innovatieve duurzaamheidsmaatregelen door. Het monument bleef onaangetast.

 

Wie over de A10 bij Amsterdam-Oost rijdt, ziet het ‘Gemeenlandshuis van den Zeeburg en Diemerdijk’ (1727) parmantig boven de Diemerzeedijk uitsteken. Ruim 250 jaar werd het door het Hoogheemraadschap gebruikt om te vergaderen over de dijk die het gebied van Amsterdam tot Muiden beschermde tegen het toen nog woeste water van de Zuiderzee. Sinds 2008 is het gebouw in het bezit van Vereniging Hendrick de Keyser, die bijzondere architectuur wil behouden. 

 

Pilot

Een geschikte bestemming en exploitatie bieden een monument toekomstperspectief. ‘Het Gemeenlandshuis wordt na de restauratie (omstreeks mei 2014 gereed) verhuurd als kantoorruimte. Bovendien zijn de grote zalen beschikbaar voor vergaderingen, recepties en feesten’, zegt Isja Finaly, hoofd instandhouding en adjunct-directeur van Hendrick de Keyser. ‘Voor een succesvolle exploitatie moet het monument in al zijn kwaliteiten overtuigend zijn en is het belangrijk dat de energiekosten beheersbaar zijn. Dat geldt niet alleen voor dit monument; ook voor onze andere gebouwen. Bovendien voelen wij als eigenaar van vierhonderd gebouwen een maatschappelijke verantwoordelijkheid’, zegt Finaly. ‘Het Gemeenlandshuis dient als pilot: in hoeverre zijn verregaande duurzaamheidsmaatregelen mogelijk voor monumenten?’

Voor een succesvolle exploitatie van het monument is het belangrijk dat de energiekosten beheersbaar zijn.

Actieve duurzaamheid

Karianne Vandenbroucke, restauratiearchitect van Hendrick de Keyser, pleit ervoor het verduurzamen te baseren op de eigenschappen van het monument. “Het Gemeenlandshuis wordt nooit een passief gebouw - eentje waar door volledige isolatie geen warmte meer verloren gaat. Alleen al door de enorme raampartijen zou het een te ingrijpende en kostbare opgave zijn voor dit monument. Actieve duurzaamheid - zelf stroom en warmte opwekken – past wél bij dit gebouw.”

De grootste troef van het Gemeenlandshuis is het authentieke watervat in de kelder. Hierin wordt nu warm water opgeslagen. Daarbij wordt via de nieuwe funderingspalen gebruik gemaakt van aardwarmte en via zonnecollectoren van de zon. Middels vloerverwarming en convectoren wordt het hele gebouw van deze warmte voorzien. In de zomer worden het buffervat en de leidingen juist gebruikt voor het koelen van het gebouw.

Actieve duurzaamheid - zelf stroom en warmte opwekken – past wél bij dit gebouw.

Isoleren

‘Koude of warmte die er niet uit gaat, hoeft ook niet te worden opgewekt’, zeggen Finaly en Vandenbroucke. ‘Daarom hebben we het gebouw waar mogelijk geïsoleerd. We hebben het dikke sokken en een muts aangetrokken: een geïsoleerde betonnen funderingsplaat en een isolatielaag op de zoldervloer.’

Een intelligent gebouwbeheersysteem voorkomt ten slotte onnodig energieverbruik. ‘Het systeem bepaalt per ruimte hoeveel er moet worden verwarmd, geventileerd en of het licht aan of uit moet. Dat gebeurt aan de hand van CO2-waardes en de in-of uitschakeling van het alarm’, legt Vandenbroucke uit. Het platte dak met zonnecollectoren en –panelen, de zonneboilers op zolder en de led-verlichting door het hele gebouw maken de duurzaamheid compleet.

Wilt u meer over de duurzaamheidsmaatregelen in het Gemeenlandshuis te weten komen? In 2014 worden verschillende ‘Colleges op locatie’ en openstellingen georganiseerd. Kijk voor meer informatie op www.hendrickdekeyser.nl

Koude of warmte die er niet uit gaat, hoeft ook niet te worden opgewekt

In het Gemeenlandshuis wordt enerzijds duurzame energie opgewekt en anderzijds energiegebruik en CO2-uitstoot gereduceerd. Dat doet de eigenaar middels duurzame energiebronnen, isolatie en een intelligent gebouwbeheersysteem dat de inzet van licht, verwarming en ventilatie reguleert.

Information about his project