Samen van waarde

Het verleden

We nodigden onze oud-voorzitter professor mr. Pieter van Vollenhoven uit om samen met twee oud-directeuren Ab Welgraven en Pieter Siebinga herinneringen op te halen. Zij stonden aan het roer van de kleine organisatie die we toen waren. In een tijd waarin er een enorme restauratieachterstand was en veel monumenten er vervallen bij stonden. En veel geld was er niet. Met slimme en, voor die tijd, innovatieve financieringsvormen is het hun gelukt om veel rijksmonumentale woonhuizen weer springlevend te maken. 

Steeds meer impact

Het succes van deze revolverende fondsen, waarbij de rente en aflossing van de lening weer terugvloeit in het fonds, bleef niet onopgemerkt. We gingen samenwerken met meerdere gemeenten, provincies en het Cultuurfonds. Zo konden ook provinciale en gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden met laagrentende leningen geholpen worden. Samen met onder meer de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werden we autoriteit op het gebied van kennis over procesmatige en financiële aspecten van kwalitatief behoud en herstel van monumenten. Om deze kennis te delen richtten we online platforms en een community op en stelden we monumentencoaches aan. Waar we ooit startten als organisatie voor het financieren van het in stand houden van monumenten, zijn we uitgegroeid naar een organisatie met (financiële en maatschappelijke) impact in de monumentensector.

Het heden

Het draait vanzelfsprekend om financieren maar ook om het delen van proceskennis en ons netwerk. En niet alleen voor het restaureren van monumenten maar ook het verduurzamen en herbestemmen. Doordat we voortdurend inspelen op transities in de leefomgeving die gevolgen hebben voor de monumentensector, komen daar telkens nieuwe thema’s bij. We vinden het belangrijk dat monumenten meebewegen met deze (ruimtelijke) veranderingen. Zo zijn we samen met de provincie Noord-Brabant het Brabants Erfgoedfonds gestart waarin voor het eerst klimaatadaptie als bestedingsdoel is opgenomen. Het Utrechts Restauratiefonds breidden we uit met toegankelijkheid en we hebben recent speciale regelingen opgezet voor funderingsonderzoek. De schade aan fundering door klimaatverandering is niet te onderschatten. Hoe beschermen we onze monumenten? Daar moeten we op voorbereid zijn, met recht een uitdaging te noemen.

Werkbezoek minister

Over deze en andere uitdagingen sprak ik met minister Eppo Bruins tijdens het werkbezoek aan Kloosterdorp Steyl. Deze indrukwekkende plek onder de rook van Venlo maakt voelbaar wat de opgave voor (grote) rijksmonumenten vandaag de dag is en wat erfgoed kan betekenen voor de samenleving en leefomgeving. Wij waarderen het enorm dat de minister net voor de val van het kabinet extra investeringen, 155 miljoen euro eenmalig en 15,8 miljoen euro structureel, voor onderhoud, restauratie en verduurzaming van rijksmonumenten aankondigde. Vooral eigenaren van grote rijksmonumenten, waaronder kerken en industrieel erfgoed, kunnen rekenen op extra financiële steun. Samen met het ministerie van OCW zijn we nu bezig om tot een specifieke leenfaciliteit, met een middenrente, voor grote opgaven te komen.

Uitdagende toekomst

Als erfgoedsector staan we voor meer grote uitdagingen. Hierover voerde ik in het kader van ’40 jaar Restauratiefonds’ interessante gesprekken met onze partners van het ministerie van OCW, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Provincie Drenthe, het Cultuurfonds en het Fonds Schiedam Vlaardingen e.o.. Al deze mooie gesprekken (podcasts) kunt u beluisteren via Spotify of Apple Podcasts. U vindt ze onder de naam ‘Al 40 jaar samen hart voor monumenten’. 

We constateerden als eerste dat er steeds meer monumenten bijkomen. En de budgetten groeien niet altijd mee. De kosten voor restauratie en verduurzaming stijgen door onder meer inflatie, net als de marktrente. Tegelijkertijd nemen de erfgoedopgaven toe, zeker voor grote monumenten. De vraag naar de laagrentende leningen uit de rijksfondsen is daardoor flink toegenomen. We zien dat veel eigenaren bij ons aankloppen met plannen, maar dat we niet genoeg middelen hebben om iedereen op korte termijn te helpen. We blijven ons ook de komende jaren, samen met onze partners inzetten voor voldoende middelen. Het neemt echter niet weg dat we keuzes moeten maken. Het is mooi om te zien dat alle partijen het belang van die gezamenlijke verantwoordelijkheid inzien. Ondanks grote tegenstellingen wordt erfgoed breed op waarde geschat. Niet alleen in de monumentenwereld maar ook daarbuiten. 

Samen van waarde

Monumenteigenaren dragen bij aan de maatschappelijke waarde die het verduurzamen en/of herbestemmen van een monument met zich meebrengt. Denk daarbij aan de energiebesparing, terugdringen CO2-verbruik, toename cultureel gebruik, de bijdrage aan de problematiek rondom het woningtekort en de uitdagingen rondom religieus- en agrarisch erfgoed. Allemaal thema’s waarbij ook wij met onze financieringen, onze gedeelde kennis en ons netwerk van waarde zijn. Samen waarde toevoegen, dat vinden wij belangrijk.

In dit jaaroverzicht nemen we u als monumentliefhebber graag mee in de mooie verhalen van monumenteigenaren. Ook laten we een aantal van onze partners en medewerkers aan het woord over ‘van waarde zijn’ in de monumentenwereld. Een aantal kerncijfers en een overzicht van mooie activiteiten in 2025 maken dit jaaroverzicht compleet.

Ik wens u veel leesplezier en hoop samen met u ook de komende jaren verder te mogen werken aan springlevende monumenten.

Ugur Özcan
directeur-bestuurder Restauratiefonds