Landelijke opening Open Monumentendag zet Flevoland in de schijnwerpers
Het programma van de landelijke opening van VriendenLoterij Open Monumentendag is bekend. Op vrijdagavond 11 september verandert Flevoland in een provinciebreed podium van licht, cultuur en verhalen. Om u alvast in de stemming te brengen maakten wij een verhaal over Schokland.
Schokland: eiland in de polder
Het symbool voor de strijd tussen mens en water.
Ontstaan in de ijstijd, maar pas sinds zeventig jaar onderdeel van het vasteland. Dat is Schokland, tot 1932 een eiland in de Zuiderzee, en na het opleveren van de Afsluitdijk in het IJsselmeer. Sinds het droogleggen van de Noordoostpolder in 1942 is Schokland een drooggevallen eiland in de provincie Flevoland.
Ontruiming
Voor het droogleggen van de Noordoostpolder was Schokland een bewoond eiland. Compleet met een haven, een vuurtoren, twee kerken en woonterpen. In de achttiende eeuw woonden hier ongeveer 700 mensen. Schokland heeft altijd de bedreiging van hoog water gekend. In 1859 is het eiland ontruimd. Na de ontruiming bleven er toch een aantal mensen, voor het beoefenen van hun functie, op het eiland wonen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een lichtwachter, havenmeester en een arbeider, die de kustverdediging moest onderhouden. Ook seizoensarbeiders kwamen naar het eiland; voor groot onderhoud aan de dijk en rietsnijders. Zij verbleven (tijdelijk) in de kerk. Pas in 1941 werd begonnen met het droogpompen van de polder en daarmee verdwenen de laatste bewoners van Schokland. Het ’eiland’ werd vanaf dat moment volledig omgeven door land en bleef achter als monument.
Ontmanteling
Direct na het droogvallen is begonnen met de ontmanteling. De dijken en de houten zeewering werden opgeruimd en als bouwmateriaal verkocht. Ook de vuurtorens zijn gesloopt en er is overwogen om het hele eiland af te graven voor meer landbouwgrond. Dit is niet gebeurd en de kerk, twee gebouwtjes en een klein deel van de oude zeewering is behouden.
UNESCO Werelderfgoed
Sinds 1995 is Schokland het eerste van de inmiddels negen Werelderfgoederen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het eiland in de polder staat symbool voor de strijd tussen de mens en het water. Op Schokland is een veelheid aan gebouwde en archeologische monumenten te vinden. Bijvoorbeeld een kerk, maar ook terpen en dijksystemen. Niet alleen het voormalige eiland is interessant. Het Werelderfgoed bestaat ook uit het Schokkerbos en de omliggende landbouwgebieden. Een prachtige combinatie van cultuurhistorie, natuur en landschap. Een unieke plek in Nederland dat zeker een bezoekje waard is.
Bezoeken? Dat kan! U kunt bijvoorbeeld een bezoek brengen aan museum Schokland waar u meer informatie krijgt over het ontstaan en de drooglegging van, en het leven op het eiland. Ook komt u meer te weten over de geologie en archeologie van de Noordoostpolder. Meer informatie over Schokland, de activiteiten en de openingstijden vindt u op www.schokland.nl.
Gaat u liever wandelen of fietsen?
Er is een wandelroute van het Het Flevo-landschap de 'Vluchthavenroute Schokland' die we voor u hebben gelopen. De wandeling gaat langs culturele hoogtepunten van het Werelderfgoed zoals het Misthoorngebouw en de Lichtwachterswoning, rijksmonument uit 1901. Als u hier nu langsloopt, is het bijna niet voor te stellen dat op deze plek ooit schepen voeren over de Zuiderzee en beschutting zochten in de haven van Oud-Emmeloord. Tegenwoordig kijkt u vanaf dezelfde plek uit over landbouwgrond van de Noordoostpolder. Waar ooit water was, rijden nu tractoren. Dat contrast maakt de Lichtwachterswoning tot een tastbare herinnering aan het verdwenen Zuiderzee-landschap.
Kijktip
De geschiedenis van Schokland blijft mensen tot op de dag van vandaag fascineren. In de vierdelige documentaireserie Heimwee naar Schokland onderzoeken presentator Huub Stapel en historicus Eva Vriend wat de gedwongen ontruiming van het eiland in 1859 betekende voor de Schokkers en hun nazaten. Het is een indringend verhaal over verlies, veerkracht, identiteit en de blijvende zoektocht naar een thuis. De volledige serie en losse afleveringen zijn te bekijken via NPO Start.
Boekentip: Het eiland van Anna van Eva Vriend
Raakte het verhaal van Schokland u? Dan is Het eiland van Anna van Eva Vriend een absolute aanrader. Aan de hand van het levensverhaal van Anna Diender brengt Vriend het verdwenen Zuiderzee-eiland tot leven. Zij laat zien hoe de geschiedenis van Schokland generaties lang blijft doorwerken in thema’s als identiteit, migratie en het verlangen naar een thuis.
